هوش مصنوعی موجب تحول در مشاغل می‌شود

پیشنهاد شما برای پیشرفت و توسعه هوش مصنوعی در ایران چیست؟

به نظر من، مهم‌ترین موضوع، داشتن نگاه سیستمی و مرحله‌ای به توسعه و بهره‌برداری از هوش مصنوعی است. نباید صرفاً به اجرای پروژه‌های پراکنده اکتفا کنیم.

در گام نخست، تدوین راهبرد‌های ملی مبتنی بر نیاز‌های واقعی کشور اهمیت دارد. این راهبرد‌ها باید به‌گونه‌ای باشند که هوش مصنوعی بتواند مسائل اولویت‌دار کشور در حوزه‌هایی مانند منابع آب، انرژی، سلامت، حمل‌ونقل، کشاورزی، محیط‌زیست و نظام اداری را حل کند.

در این زمینه اقداماتی انجام شده و سند ملی هوش مصنوعی تهیه شده است که در آن چشم‌اندازی برای قرار گرفتن ایران در میان ۱۰ کشور برتر این حوزه تا سال ۲۰۳۲ ترسیم شده است.

از دیگر الزامات توسعه، ایجاد و تقویت زیرساخت‌های داده‌ای و محاسباتی است. هوش مصنوعی بدون داده‌های باکیفیت و استاندارد، خروجی مؤثری نخواهد داشت. همچنین باید داده‌های پراکنده، به‌ویژه داده‌های حاکمیتی، با حفظ ملاحظات امنیتی و حریم خصوصی، در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.

پیوند واقعی میان دانشگاه، صنعت و دولت نیز بسیار مهم است تا دانش دانشگاهی به محصول و خدمت تبدیل شود. در کنار آن، توسعه سرمایه انسانی و آموزش مدیران برای شناخت ظرفیت‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی ضروری است. هم‌زمان باید به تدوین قوانین، اخلاق استفاده و فرهنگ‌سازی در این حوزه نیز توجه شود.

اهمیت هوش مصنوعی را در ایران و جهان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هوش مصنوعی امروز به یکی از پیشران‌های اصلی تولید علم، نوآوری و قدرت اقتصادی تبدیل شده است. این حوزه ماهیتی میان‌رشته‌ای دارد و مرز‌های سنتی میان رشته‌ها را جابه‌جا کرده است. هوش مصنوعی فرصت‌های بی‌نظیری برای رشد علمی، توسعه فناوری و ارتقای کیفیت زندگی فراهم می‌کند و توانایی ایجاد نوآوری‌های پایدار و حل مسائل پیچیده را دارد.

در دانشگاه‌ها نیز هوش مصنوعی باعث تحول در آموزش، پژوهش و حتی شیوه‌های ارزیابی شده است. نمونه آن، امکان استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی در برخی آزمون‌های مقطع دکتری دانشگاه آزاد است که نشان‌دهنده تغییر جدی و مثبت در نظام آموزشی و ارتقای سطح علمی دانشجویان است.

در ایران، هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش بهره‌وری، جبران محدودیت منابع و حل چالش‌های ساختاری کمک کند و در صورت استفاده درست، به یک مزیت نسبی و فرصتی طلایی برای پیشرفت اقتصادی و علمی کشور تبدیل شود. این فناوری نوین می‌تواند مسیر توسعه پایدار و خلاقیت‌های نوظهور را هموار کند.

مهم‌ترین چالش‌ها و معضلات توسعه هوش مصنوعی در کشور چیست؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، ضعف در دسترسی به داده‌های باکیفیت و قابل استفاده است. داده‌ها یا وجود ندارند، یا پراکنده‌اند و یا به‌دلیل ملاحظات مختلف در اختیار پژوهشگران قرار نمی‌گیرند.

برای مثال، در پیش‌بینی آلودگی هوا، داده‌ها بین سازمان‌های مختلف توزیع شده‌اند، در حالی که مدل‌های هوش مصنوعی نیازمند تجمیع این داده‌ها هستند.

چالش دیگر، کمبود زیرساخت‌های محاسباتی و دسترسی محدود به پردازنده‌های قدرتمند مانند GPU است که نیازمند سرمایه‌گذاری پایدار است.

از نظر علمی، ایران در وضعیت مناسبی قرار دارد و جزو کشور‌های برتر تولید علم در حوزه هوش مصنوعی است، اما مشکل اصلی در حکمرانی داده، توان پردازشی و ارتباط ضعیف میان پژوهش دانشگاهی و نیاز‌های واقعی کشور است.

همچنین، نبود قوانین به‌روز، چالش‌های اخلاقی، نگاه هیجانی و بزرگ‌نمایی توان هوش مصنوعی، از دیگر موانع توسعه صحیح این فناوری محسوب می‌شوند.

برخی معتقدند هوش مصنوعی باعث از بین رفتن مشاغل می‌شود. نظر شما چیست؟

هوش مصنوعی بیشتر باعث تحول و تغییر مثبت در مشاغل می‌شود تا حذف آنها و به‌عنوان یک ابزار کمکی ارزشمند و سازنده نقش مهمی ایفا می‌کند. برای مثال، معلم همچنان معلم است، اما با استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی می‌تواند زمان بیشتری را صرف آموزش مؤثر، توجه فردی و پرورش استعداد‌های دانش‌آموزان کند. علاوه بر این، هوش مصنوعی فرصت‌های بی‌پایان برای خلق مشاغل نوآورانه، افزایش بهره‌وری، ارتقای خلاقیت، تصمیم‌گیری هوشمندانه و رشد حرفه‌ای فراهم می‌کند. این فناوری انگیزه، اعتماد به نفس و توانمندی‌های کارکنان را تقویت کرده و مسیر پیشرفت و یادگیری مستمر را هموار می‌سازد. بنابراین، آموزش مهارت‌های جدید، نوآوری و یادگیری مداوم برای نیروی کار ضروری است تا آینده‌ای هوشمندتر، خلاق‌تر، مؤثرتر و انسانی‌تر شکل گیرد و همه افراد بتوانند با شوق و رضایت بیشتری در جامعه مشارکت کنند.

تحریم‌ها و محدودیت‌ها چه تأثیری بر توسعه هوش مصنوعی داشته‌اند؟

تحریم‌های بین‌المللی دسترسی به سخت‌افزار‌های پیشرفته و سرویس‌های ابری را محدود کرده‌اند و برخی محدودیت‌های داخلی نیز کار را برای فعالان این حوزه دشوارتر می‌کند.

از سوی دیگر، مسئله مهاجرت نخبگان یکی از چالش‌های جدی است. بسیاری از نیرو‌های متخصص پس از آموزش و کسب مهارت، کشور را ترک می‌کنند. اگر برای حفظ سرمایه انسانی برنامه‌ریزی نشود، توسعه زیرساخت و فناوری نیز اثربخشی لازم را نخواهد داشت.

با این حال، با تکیه بر ظرفیت جوانان خلاق، گسترش همکاری‌های علمی داخلی، حمایت هدفمند از شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاری هوشمندانه در آموزش، می‌توان فرصت‌های نوآورانه ایجاد کرد. تقویت امید، اعتماد و مشارکت جمعی، مسیر رشد پایدار فناوری و خودکفایی تدریجی را هموار می‌سازد.

نقش رسانه‌ها در توسعه هوش مصنوعی در ایران را چگونه می‌بینید؟

رسانه‌ها نقش بسیار مهمی دارند. معرفی درست و واقع‌بینانه هوش مصنوعی، پرهیز از بزرگ‌نمایی یا ایجاد ترس بی‌مورد و فرهنگ‌سازی استفاده صحیح از این فناوری از وظایف اصلی آنهاست.

هوش مصنوعی یک واقعیت غیرقابل انکار است و باید به‌جای تقابل، نحوه استفاده درست از آن آموزش داده شود؛ از جمله برای دانش‌آموزان، خانواده‌ها و مدیران، و همچنین در قالب کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی هدفمند در مدارس و دانشگاه‌ها.

رسانه‌ها می‌توانند با هدایت افکار عمومی، نقش مؤثری در استفاده صحیح از هوش مصنوعی برای حل مسائل کشور ایفا کنند و با ایجاد چارچوب‌های اخلاقی و قانونی، تضمین کنند که فناوری در مسیر توسعه پایدار و منافع عمومی به کار گرفته شود.

در این مسیر، رسانه‌ها با تولید محتوای آموزشی جذاب، گفت‌و‌گو با متخصصان داخلی و برجسته‌سازی تجربه‌های موفق می‌توانند اعتماد عمومی را تقویت کنند. افزایش سواد دیجیتال، امید به آینده، مشارکت آگاهانه جامعه و آشنایی با قوانین و اصول اخلاقی، زمینه بهره‌گیری خلاقانه و مسئولانه از هوش مصنوعی را برای پیشرفت کشور فراهم می‌کند.